* بدون نصب فونت لور در خواندن واژگان لري كه با قرمز نشان داده شده‌اند به مشكل بر خواهيد خورد. اينجا را بنگريد:

http://www.loor.ir/News.asp?nid=102

امسال كتابي با عنوان «گويش ملايري» اثر دكتر حسن رضايي و دكتر كامران گنجي از سوي نشر نوين پژوهش انتشار يافت. كتاب در دوازده بخش تنظيم شده كه بخش آخر كه بلندترين قسمت كتاب است هم هست فرهنگ واژگاني است از لغات ملايري. اما بخش‌هاي ديگر به قواعد نحوي، اسم، فعل، حرف، عدد و ... در گويش ملايري است و چنانكه در مقدمه كتاب هم آمده سعي مؤلفان در تدوين كتاب بر اساس معيارهاي جهاني بوده است. اين كتاب از مزايايي بسياري برخوردار است: از وجود كتاب كه باعث جلب توجه مردم ملاير به جزئيات لطيفي كه در زبان روزمره‌شان هست و از آن غافلند، گرفته تا  فرهنگ لغاتي كه ديگر نه از گويشي لري به فارسي كه از فارسي به گويش ملايري است و كساني را كه سعي در تهيه نظم و نثر ملايري دارند فراوان به كار آيد.

بخش يكم - توصيف واجهاي گويش ملايري: در اين بخش ابتدا توسط اصطلاحاً «جفت‌هاي كمينه» 22 صامت و 14 مصوت در زبان مردم ملاير كشف گشته است. غير از مصوت‌هاي اَ (a)، اِ (e)، اُ (o)، آ (ā)، اي (ī) و او (ū) سه مصوت كشيده‌ی اُ (ô)، اِ (ê) و اَ  (â) و پنج مصوت مركب اُيْ (oi)، اَيْ (ai)، اِيْ (ei)، اِوْ (eu)، آيْ (āi) نيز معرفي شده است. بعد از آن مؤلفان به ساختمان هجا، تكيه و آهنگ پرداخته‌اند.

بخش دوم – تفاوت‌هاي آوايي ميان فارسي معيار و گويش ملايري: نگاه نويسندگان به گويش ملايري نگاهي است به يكي از گويش‌هاي فارسي و نه لري. اساس اين بخش از كتاب هم همين مساله است. درحالي كه نياز است كتابي هم تهيه شود كه به تفاوت‌هاي آوايي ميان گويش‌هاي مختلف لري بپردازد. بهرحال در اين قسمت مؤلف بخوبي از عهده آنچه به گردن گرفته برآمده يعني بررسي پاره‌اي تفاوت‌ها ميان فارسي معيار و ملايري، مثلا تبديل ān به on (بارون)، يا āb به eu (اؤ) يا ū به ī (خين)، يا b به v (لَواس)، d به y (خريأن) و مانند آنها.

بخش نهم - فعل در گويش ملايري: از چشم‌نوازترين بخش‌هاي اين كتاب اين قسمت است كه از پنج فصل تشكيل شده: ماده فعل، افعال مركب، افعال پيشونددار، صرف فعل و ساخت غير شخصي و در ميان اين فصول جزئيات بسياري از افعال ملايري تشريح و تجزيه شده است.

بخش يازدهم – فرهنگ عامه: اين بخش به پاره‌اي از ضرب‌المثل‌ها، چند شعر و  يك حكايت ملايري پرداخته و با مختصر نوشته‌اي درباب آداب و رسومي چند به پايان رسيده است.

بخش دوازدهم – لغات در گويش ملايري: لغات در صورت فارسي به لري ملايري تهيه شده، كه علي‌رغم مزاياي بسيار زياد، در برخي مواضع مؤلف را دچار مشكل كرده است. يكي آنجا كه لغات مترادفِ ملايري زيادند و عجيب آنكه تنظيم كننده‌ی كتاب، حاضر نبوده بيش از يك خط به يك لغت اختصاص دهد و ديگر آنجا كه يك واژه‌ی ملايري را نمي‌توان تنها با يك واژه فارسي معادل نمود و نياز به توضيحات بيشتري دارد. مثلاً در رديف حرف كاف آمده: كسي كه به علت نحسي باعث مرگ ديگري مي‌شود = سَرَخور، خواننده اگر بدنبال چنين معنايي باشد، ذيل كدام حرف بايد جستجو كند؟ ك (كسي كه)، ش (شخصي كه)، ف (فردي كه)، ا (انساني كه) و ... .

همانطور كه گفته شد اين كتاب مزيت‌هاي بسياري دارد ولي عادت چنين است كه معايب كه گريزناپذير هم هستند بيشتر از مزايا به چشم مي‌آيند. از اغلاط تايپي فراوان، جاافتادگي‌ها، تكرار‌هاي بي مورد، نازيبا بودن جلد روي كتاب و مانند آنها كه بگذريم، ايراداتي چند مي‌توان به كتاب داشت. مي‌دانيم كه در ملاير به دليل مرزنشين بودن آن (مرز با فارس‌ها) و نزديكي آن به كردها، تنوع گويشي فراواني موجود است و برايندي البته نه مطلق در شهر وجود دارد. در اين رساله مشخص نگشته كه متعلق بررسي آن دقيقاً چه گويشي و يا چه طيف گويشي‌اي است، پس خواننده حق دارد گمان كند نگاه كتاب همه‌سمت‌گر و فراگير است و دلخور شود كه مثلا چرا از هَسّسَن (هستن) صحبت شده (ص80) ولي از هئسن سخني به ميان نيامده است. اين مثال از آن رو اهميت دارد كه صورت هئسن فراگيري بيشتري داشته و اتفاقاً در گويش شهر هم همين صورت مستعمل است. افسوس كه كم نيست مثال‌هايي از اين دست. البته از آن سو واژه‌هاي بسياري كه در شهر كاربرد ندارد در اين كتاب آمده و خود بسي مفيد تواند بود. مورد ديگر آنكه جداول قواعد صرفي موجود در كتاب، در بسياري از مواضع ناقص است. البته اين ناقص بودن توجيهي تواند داشت و آن اينكه كثرت قواعد موجود مانع است از جمع همه‌ی آنها. اما گذشته از اينكه در هيچ‌كجاي كتاب به وجود يا اقلاً امكان وجود اين نقص‌ها اشاره نشده است، مواردي مي‌توان يافت كه توجيه بالا در باره‌ی آن كارگر نيست. مثلاً نشانه‌ی سببي‌ساز ملايري، on ذكر شده است (ص83)، مانند رَسيأَن (رسيدن) كه مي‌شود رَسُونَن (رساندن)، مايه تعجب فراوان است كه چرا از نشانه‌ی سببي‌ساز بسيار پركاربردِ (در شهر و آبادي‌ها) onād سخني به ميان نيامده است، مانند رَسُوناأَن (رساندن). فراموش ساختن on شايد به دليل استفاده‌ی بيشتر مردم از onād قابل قبول مي‌بود ولي چطور صورت پركاربردتر نيامده است؟! يك مورد ديگر آنكه گذشته از شعر بسيار زيباي آقاي شهابي بهتر بود اشعار بهتري انتخاب مي‌شد، چه لابدّ اين اشعار نشانگر ذوق مردم ملاير بايد باشند!

در مقدمه كتاب آمده: «باري آنچه پيش روي شماست ... اين گويش را براي هميشه تاريخ زنده نگاه مي‌دارد.» ايكاش مي‌شد كه چنين باشد ولي دريغ كه اين سخن ناشي از ديدي دايرةالمعارف‌وار به علم بشري است كه اين روزها گردن‌گير بسياري از ما شده است. چه چيز يك گويش را زنده نگاه مي‌دارد؟ البته وجود چنين كتابي (به فرض آنكه نقايص فراوان و همانطور كه گفته شد گريزناپذير بر طرف شوند) مي‌تواند گويش ملايري را براي قفسه‌ی يك كتابخانه زنده نگاه دارد، با آرزوي خوب بودن جنس اوراق براي دير پوسيده شدن و تعهد ناشرين در به عمل آوردن چاپ‌هاي مجدد اين محصول ارزشمند. اما بديهي است كه اين كتاب و كتاب‌هايي از اين دست و تمام فعاليت‌هاي لر شناسان هيچ يك، حركت فعالي نمي‌تواند باشد بلكه اميد است كه بتواند جلوي نابودي انفعالي را بگيرد. به نظر مي‌رسد وقتي مؤلف در مقدمه مي‌گويد كه به گردآوري و تحليل گويش ملايري پرداخته تا وقتي فرزندان اين مرز و بوم خواندند «بگفتا كه نامش ندام به وير» يا «دفتر صوفي سواد و حرف نيست / جز دل اسپيد همچون برف نيست» يا «شير بي يال و دم و اشكم كه ديد» ندانستن معاني واژگان «وير»، «اسپيد»، «اشكم» سر در گم و ناتوان در درك زيبايي اشعار نشوند، ارزش والاي كار خود را ندانسته است. در فرهنگ‌هاي لغات فارسي اين فرزندان هم «وير» را خواهند يافت و هم «اسپيد» و «اشكم» را. به گمان حقير اگر اين كتاب بتواند شوقي در ميان خوانندگان ايجاد كند كه هيچگاه زبان مادري‌شان را ترك نگويند، ارزشمندترين كاري است كه مي‌تواند از اين كتاب برآيد.

در پايان شايسته است باز هم از ارزش وجود چنين گنجينه‌اي ياد كرد و اينكه آرزوي سلامتي و پايداري براي مؤلفان آن داشت و از ايشان خواست تا باز هم با اثر قلم خود گمشدگان لب دريا را به گوهري وجودي خودشان راهنمايي كنند.

نام كتاب: گويش ملايري

پژوهشگران: دكتر حسن رضايي، دكتر كامران گنجي

انتشارات: نوين پژوهش

چاپ اول: 1387

شمارگان: 2000 جلد

قيمت: 2500 تومان